Od początku pełnoskalowej inwazji Rosji odnotowano ponad 8 milionów przekroczeń granicy z Ukrainy do Polski. Obecnie około 993 000 osób z Ukrainy korzysta w Polsce z tymczasowej ochrony UE (stan na 30 czerwca 2025 r.), co czyni Polskę jednym z największych krajów przyjmujących uchodźców w Europie.
Osoby z doświadczeniem uchodźczym w Polsce to w większości kobiety, dzieci i osoby starsze (ponad 90%). Ponad 60% osób posiadających numery PESEL-UKR mieszka w pięciu regionach skupionych wokół największych miast — mazowieckim (Warszawa), wielkopolskim (Poznań), dolnośląskim (Wrocław), śląskim (Katowice) i małopolskim (Kraków) — co wywiera stałą presję na lokalne usługi.
Wsparcie przesuwa się z pomocy doraźnej na długoterminowe włączenie społeczne. Od 1 września 2024 r. dzieci z Ukrainy są zobowiązane uczęszczać do polskich szkół, a na początku 2025 r. zapisanych było już ponad 200 000 dzieci i młodzieży. To zwiększa zapotrzebowanie na wsparcie językowe, szkolne MHPSS oraz edukację włączającą.
Utrzymują się problemy ekonomiczne i społeczne. Międzyagencyjna ocena z 2025 roku wykazała, że 40% uchodźców po uwzględnieniu kosztów mieszkaniowych żyje poniżej granicy ubóstwa. Powszechne są także niedostateczne zatrudnienie i niedopasowanie kwalifikacji, a do najczęstszych barier w dostępie do opieki zdrowotnej i psychologicznej należą: język, koszty, transport oraz czas oczekiwania.
Zmiany w polityce również wpływają na potrzeby tych osób. Polska przedłużyła legalny pobyt Ukraińców i Ukrainek oraz reformuje system zbiorowego zakwaterowania — masowe przyjęcia do ośrodków zakończą się 31 października 2025 r. (z wyjątkiem grup wrażliwych). To zwiększa znaczenie usług i wsparcia opartych na lokalnych społecznościach, zwłaszcza w mniejszych miastach i na obszarach wiejskich.
Co to oznacza dla naszych programów: należy priorytetowo traktować dostępne wsparcie MHPSS, działania integracyjnie w szkołach i społecznościach, przyjazne osobom z doświadczeniem uchodźczym usługi w zakresie opieki podstawowej i psychologicznej oraz ścieżki rozwoju zawodowego i umiejętności — szczególnie w regionach o najwyższej koncentracji tej grupy oraz w miejscach, słabiej obsługiwanych, w których rodziny uchodźcze osiedlają się na dłużej.